Saint-Claude, diep ingebed in de beboste valleien van de Jura, werd decennialang gezien als het symbool van de Franse industriële geschiedenis. De stad leefde van haar werkplaatsen, pijpen- en kunststoffabrieken, diamantgeslepen en talrijke toeleveranciers voor de auto-industrie. Werk was hier meer dan alleen een inkomen – het gaf identiteit, samenhang en trots.
Vandaag bepaalt een andere uitspraak de stemming van veel inwoners: “Wij betalen belasting zoals iedereen.” Daarachter schuilt een eenvoudige maar dringende vraag: waarom lijkt hier juist steeds minder staatssteun aan te komen?
De ontwikkelingen van de afgelopen jaren geven een deel van het antwoord. Binnen anderhalf decennium verloor Saint-Claude meer dan een kwart van zijn bevolking. Waar vroeger ongeveer 12.000 mensen woonden, telt de stad nu nog slechts zo’n 8.700 inwoners. Vooral de financiële crisis van 2008 trof de industriële basis zwaar. Bedrijven sloten, banen verdwenen en jonge mensen vertrokken.
Met de bevolkingsafname gingen dalende inkomsten gepaard. Tegelijkertijd verminderden de staatssubsidies. Voor een gemeente die toch al met structurele uitdagingen worstelt, was dat een dubbele klap. Minder geld betekende minder handelingsruimte – en minder mogelijkheden om de neerwaartse spiraal te stoppen.
Wie door Saint-Claude loopt, ziet de gevolgen snel. Leegstaande woningen langs veel straten. Etalages van voormalige winkels herinneren aan betere tijden. In het stadscentrum strijden winkeliers om klanten, terwijl discussies over parkeergelegenheid en bereikbaarheid steeds weer oplaaien. Het zijn geen spectaculaire crisissignalen, maar de vele kleine tekenen van een sluipende achteruitgang.
Voor veel inwoners bleef de sluiting van de verlosafdeling in 2018 bijzonder pijnlijk. Administratief gezien was het een beslissing in de gezondheidszorg. Voor de mensen ter plekke had het echter een veel grotere betekenis. De verlosafdeling stond voor nabijheid, veiligheid en publieke zorgvoorzieningen. Het verdwijnen ervan werd het symbool van een staat die zich stap voor stap terugtrekt uit landelijke gebieden.
Daar ligt precies de kern van het probleem.
De discussie in Frankrijk richt zich vaak op de grote metropolen of sociale spanningen in de voorsteden. Steden als Saint-Claude raken dan vaak uit het zicht. Toch delen veel kleinere gemeenten in voormalige industriële regio’s soortgelijke ervaringen: dalende inwoneraantallen, afnemende openbare diensten en de zorg nauwelijks nog politiek gehoord te worden.
De daaruit voortvloeiende ontevredenheid is niet alleen economisch van aard. Ze raakt het begrip van democratie en gelijkheid. Wie belasting betaalt, verwacht niet alleen verplichtingen, maar ook tegenprestaties. Artsen, scholen, goed functionerend openbaar vervoer, culturele voorzieningen en bereikbare overheden horen voor veel burgers bij dit impliciete contract tussen staat en samenleving.
Als deze voorzieningen langzaam verdwijnen, ontstaat het gevoel van een groeiende afstand. Mensen voelen zich nog steeds deel van de republiek, maar twijfelen eraan of hun regio nog tot de prioriteiten behoort.
Saint-Claude staat daarom symbool voor veel plaatsen in Frankrijk. De stad herinnert eraan dat gelijkheid niet alleen berust op wetten en formulieren. Ze moet in het dagelijks leven voelbaar blijven – op straat, in scholen, in ziekenhuizen en in de kleine steden die het ruggengraat van het land vormen.
Auteur: C.H.