Giải vô địch bóng đá thế giới trở lại. Trong một tháng, hàng tỷ người sẽ theo dõi các trận đấu của những đội tuyển quốc gia xuất sắc nhất thế giới. Đường phố ngập tràn áo đấu, nhà hàng và quán bar trở thành điểm hẹn của người hâm mộ, không gian công cộng biến thành những đấu trường của niềm vui chung. Hình ảnh này rất quen thuộc. Tuy nhiên, bên cạnh cạnh tranh thể thao còn có một cuộc đua thứ hai – ít được nhìn thấy hơn nhưng cũng quan trọng về mặt chính trị: sự dàn dựng và chiếm dụng sự kiện bởi chính trị.
Một ví dụ minh họa rõ nét là thành phố Mulhouse ở vùng Alsace. Khi thị trưởng Frédéric Marquet công bố khu vực dành cho người hâm mộ công cộng trong dịp World Cup 2026, ông không chỉ giới thiệu một chương trình đi kèm về thể thao. Ông còn trình bày sự kiện này như một công cụ để tăng cường sự gắn kết xã hội và gửi đi một thông điệp tới thế hệ trẻ. Mục đích này có thể hiểu được. Đồng thời, nó thể hiện một xu hướng đã được quan sát trong nhiều năm: các sự kiện thể thao lớn ngày càng trở thành nền tảng cho truyền thông chính trị.
Sức mạnh biểu tượng của thể thao
Những người quyết định chính sách từ lâu đã nhận ra sức mạnh hội nhập mà thành công thể thao có thể mang lại. Một chiến thắng của đội tuyển quốc gia thường tạo ra nhiều cảm xúc đoàn kết hơn nhiều chiến dịch chính trị. Bóng đá giúp gắn kết các nhóm xã hội, văn hóa và chính trị khác nhau. Chính điều này làm cho bóng đá có giá trị đối với chính trị.
Một khu vực dành cho người hâm mộ đông đúc truyền tải hình ảnh của một thành phố sống động. Việc phát sóng công cộng thể hiện sự gần gũi với người dân. Những hình ảnh của những người vui vẻ trước màn hình lớn rất phù hợp cho mạng xã hội, các ấn phẩm địa phương và truyền thông chính trị. Thể thao mang lại cảm xúc tích cực, sự chú ý cao và một hình thức hiếm hoi của sự đồng thuận xã hội – những nguồn lực đặc biệt thu hút trong thời kỳ phân cực.
Một hiện tượng quốc tế
Xu hướng này không chỉ giới hạn ở Pháp. Các quốc gia chủ nhà của World Cup 2026 – Hoa Kỳ, Canada và Mexico – đầu tư mạnh vào các sự kiện đi kèm, lễ hội dành cho người hâm mộ và các không gian gặp gỡ công cộng. Chính thức thì những hoạt động này tập trung vào trải nghiệm chung và niềm đam mê bóng đá. Đồng thời, chúng cũng phục vụ cho quảng bá địa điểm, tiếp thị đô thị và thể hiện chính trị.
Các sự kiện thể thao lớn từ lâu đã gắn bó chặt chẽ với các lợi ích chính trị. Từ Thế vận hội Berlin 1936, giải bóng đá vô địch thế giới ở Argentina năm 1978 đến các tranh luận gần đây về Qatar 2022, lịch sử cho thấy thể thao và chính trị hiếm khi là hai thế giới riêng biệt. World Cup 2026 cũng không phải ngoại lệ. Mặc dù lần này ít tập trung vào việc xây dựng hình ảnh quốc tế của một quốc gia cụ thể, nhưng ở cấp địa phương, việc sử dụng giải đấu vào mục đích chính trị vẫn rất rõ ràng.
Giữa cộng đồng và thể hiện bản thân
Câu hỏi then chốt vì vậy không phải là liệu chính trị có sử dụng các sự kiện thể thao hay không, mà là cách nó sử dụng như thế nào.
Về cơ bản không có gì sai khi các thành phố và đô thị tổ chức khu vực dành cho người hâm mộ. Những sự kiện này tạo ra không gian gặp gỡ, thúc đẩy nền ẩm thực địa phương và cũng giúp những người có điều kiện tài chính hạn chế tham gia trải nghiệm chung. Trong thời kỳ xã hội ngày càng phân mảnh, các trải nghiệm công cộng chung có thể mang lại đóng góp tích cực.
Vấn đề phát sinh khi chính trị biểu tượng thay thế chính sách thực chất. Một khu vực dành cho người hâm mộ có thể thúc đẩy cộng đồng, nhưng nó không giải quyết được các vấn đề cấu trúc. Nó không cải thiện chất lượng giáo dục, giảm tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên hay bất bình đẳng xã hội. Khi truyền thông chính trị tạo cảm giác rằng các thách thức xã hội có thể được giải quyết thông qua một vài sự kiện lớn, sẽ tồn tại sự khác biệt giữa dàn dựng và thực tế.
Nền kinh tế của sự chú ý
World Cup ngày nay hoạt động như một cỗ máy tạo sự chú ý khổng lồ. Các nhà tài trợ sử dụng nó để quảng bá sản phẩm. Các hãng truyền thông cạnh tranh về phạm vi tiếp cận và doanh thu quảng cáo. Các nền tảng kỹ thuật số hưởng lợi từ các cuộc thảo luận toàn cầu. Và các diễn viên chính trị cố gắng gắn thông điệp của họ với sự thăng hoa cảm xúc của giải đấu.
Điều này không nhất thiết là sự thao túng. Thay vào đó, chính trị làm theo cùng một cơ chế như các tác nhân xã hội khác. Ai muốn thu hút sự chú ý thì phải tập trung vào những chủ đề gây quan tâm cho người dân. Bóng đá chắc chắn nằm trong số đó.
Tuy nhiên, cần có cái nhìn phê phán. Bởi vì sự tác động cảm xúc càng lớn thì sự cám dỗ sử dụng sức lan tỏa đó cho mục đích riêng càng cao. Ranh giới giữa truyền thông dành cho công dân hợp pháp và việc thể hiện chính trị bản thân thường rất mong manh.
Khi mùa hè 2026 đến và các sân vận động ở Bắc Mỹ đầy ắp người, hàng triệu người hâm mộ trên thế giới hồi hộp theo dõi qua màn hình, cuộc thi thể thao sẽ là trọng tâm. Nhưng điều cũng đáng chú ý là những gì diễn ra bên ngoài sân vận động. Khu vực dành cho người hâm mộ, các sự kiện công cộng và những lời kêu gọi gắn kết xã hội kể một câu chuyện khác – câu chuyện về chính trị, truyền thông và nhận thức công chúng.
Bóng đá vẫn là một lễ hội của cảm xúc. Chính vì vậy, suốt nhiều thập kỷ qua, nó cũng là công cụ ưa thích trong việc dàn dựng chính trị. World Cup 2026 sẽ chứng minh rõ ràng mức độ gắn bó mật thiết giữa hai lĩnh vực này.
Tác giả: P. Tiko